Methyl Bromide hay Phosphine: Đâu là “Vũ khí” khử trùng tối ưu cho lô hàng của bạn?

Trong lĩnh vực xử lý dịch hại xuất nhập khẩu, MB và Phosphine là hai loại thuốc xông hơi khử trùng phổ biến nhất. Tuy nhiên, việc nhầm lẫn hoặc lựa chọn sai giữa hai loại thuốc này có thể dẫn đến hư hỏng hàng hóa, giảm chất lượng hoặc thậm chí bị từ chối thông quan. Thay vì lựa chọn cảm tính, việc hiểu rõ bản chất và ứng dụng của từng loại hóa chất sẽ giúp doanh nghiệp làm chủ quy trình kiểm dịch, bảo vệ tối đa giá trị lô hàng.

1. Khử trùng bằng Methyl Bromide (MB)

Methyl Bromide (CH₃Br), thường được viết tắt là MB, là một hợp chất hữu cơ chứa brom. Trong lĩnh vực kiểm dịch thực vật, khử trùng hàng hóa trước xuất khẩu và đóng gói hàng hóa, đặc biệt là vật liệu đóng gói bằng gỗ (WPM), MB là một trong những giải pháp truyền thống và phổ biến nhất.

Cơ chế hoạt động của MB

Phương pháp khử trùng bằng MB được thực hiện bằng cách bơm thuốc vào cấu trúc khử trùng kín khí như (Chamber, tàu biển, container hoặc lô hàng phủ bạt). Thuốc MB có khả năng khuếch tán mạnh mẽ và thẩm thấu cực sâu vào từng ngóc ngách, hàng hóa để tiêu diệt các loại nấm mốc và côn trùng ở mọi giai đoạn phát triển (từ trứng, ấu trùng, nhộng đến con trưởng thành). Sau khử trùng, nếu là các vật liệu đóng gói bằng gỗ thì chúng được VFC Fumigation đóng dấu với mã số nhận diện quốc tế là MB: VN-009.

Nhờ đặc tính tác dụng nhanh, thẩm thấu mạnh, MB thường được ưu tiên lựa chọn trong các lô hàng yêu cầu kiểm dịch nghiêm ngặt, đặc biệt là khi xử lý những loài côn trùng có khả năng chống chịu cao với các loại thuốc thông thường hoặc các trường hợp cần đảm bảo hiệu quả nhanh trong thời gian ngắn.

Ưu thế vượt trội của MB

Đặc trưng lớn nhất làm nên tên tuổi của phương pháp MB chính là ưu thế về tính linh hoạt và tốc độ. MB được xem là sự lựa chọn “quốc dân” trong những trường hợp cấp bách.

• Tốc độ xử lý chớp nhoáng: Quá trình khử trùng bằng MB diễn ra rất nhanh (thường chỉ mất khoảng 24 đến 48 giờ để hoàn tất quy trình ủ thuốc và thông thoáng. Điều này biến MB thành “cứu cánh” cho các lô hàng cần xử lý nhanh tại hiện trường để kịp lịch tàu cắt máng (closing time).
• Triển khai cực kỳ linh hoạt: Đơn vị khử trùng có thể thực hiện thao tác ngay tại bãi tập kết, tại kho của nhà máy hoặc trực tiếp trong container khi hàng hóa đã được đóng gói hoàn thiện. Nhờ vậy, doanh nghiệp có thể tối ưu hóa quy trình vận hành và tiết kiệm tối đa các khoản chi phí phát sinh liên quan đến logistics.

Hạn chế của MB

Mặc dù có tốc độ nhanh chóng, MB lại mang một số nhược điểm sau:

Gây suy giảm tầng Ozone

Do đặc tính phá hủy tầng khí quyển, MB đang bị hạn chế và cấm sử dụng tại nhiều quốc gia theo Nghị định thư Montreal.

Ảnh hưởng đến hàng hóa

MB có đặc tính tan mạnh trong các hợp chất hữu cơ (như dầu mỡ, chất béo) và dễ bị hấp thụ bởi các loại hàng hóa dạng bột mịn nên có thể để lại dư lượng thuốc trong hàng hóa. Do đó, cần có sự đánh giá kỹ thuật chính xác trước khi khử trùng để tránh tình trạng tồn dư hóa chất vượt mức cho phép.

Làm mất khả năng nảy mầm

Tuyệt đối không sử dụng MB cho các loại hạt giống vì hóa chất này làm ảnh hưởng đến khả năng nảy mầm của hạt.

Bị hạn chế với một số loại hàng hóa đặc thù

MB không phù hợp hoặc cần đặc biệt thận trọng khi xử lý các nhóm hàng sau do nguy cơ phản ứng hóa học, hấp thụ khí mạnh hoặc ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm:

• Muối Iod có kết cấu với Hyposulphit Natri
• Một vài loại Soda nhiệt, thực phẩm có hợp chất Sulphur.
• Bột đậu nành béo 100%.
• Cao su xốp.
• Cao su bọt dùng trong chăn, nệm gối.
• Con dấu, nhãn hiệu và các thứ tương tự thuộc loại cao su chế biến.
• Lông thú, lông ngựa.
• Các sản phẩm của da, đặc biệt là da dê non trắng và các sản phẩm đã qua quá trình Sulphur hóa.
• Len, đặc biệt len lông dê Angora, đã phát hiện một vài ảnh hưởng xấu trên hàng áo len, tất, chỉ.
• Sợi Visco được sản xuất trong qui trình có sử dụng Carbon Disulphide.
• Than củi, chí than không bị hư mà còn hấp thụ một lượng lớn Methyl Bromide tạo ra dư lượng lớn.
• Giấy qua xử lý bằng Sulphur hoặc giấy trắng bạc.
• Các hoá chất trong điện ảnh không kể phim và Camera.
• Thảm đệm, Vinyl, Cellophane

2. Khử trùng bằng Phosphine (PH₃)

Phosphine (PH₃) được sinh ra từ phản ứng giữa phosphat kim loại như AlP (Aluminium phosphide) hoặc Mg3P2 (Magnesium phosphide) với hơi ẩm trong không khí. Thuốc có thể ở dạng viên, dạng dải hoặc dạng miếng.

Cơ chế hoạt động của Phosphine

Khác với sự dồn dập và bùng nổ của MB, Phosphine hoạt động theo nguyên tắc “chậm mà chắc”. Quá trình giải phóng khí diễn ra từ từ, lan tỏa trong không gian kín (kho xưởng, silo, hầm tàu biển) và tác động vào hệ hô hấp của các loại côn trùng gây hại. Thời gian ủ thuốc của Phosphine thông thường kéo dài từ 5 đến 7 ngày, hoặc có thể lâu hơn tùy đối tượng dịch hại cần kiểm soát.

Ưu điểm vượt trội của Phosphine

Phosphine được xem là “chân ái” của việc bảo quản hàng hóa và ngành xuất khẩu nhờ những đặc tính sau:

• Ít ảnh hưởng đến hạt giống: Phosphine không phản ứng hóa học với các mô tế bào của thực vật, do đó không làm ảnh hưởng đến sức sống và tỷ lệ nảy mầm của hạt giống.
• Ít ảnh hưởng đến hàng hóa: Sau khi kết thúc khử trùng và tiến hành thông thoáng đúng kỹ thuật, khí Phosphine sẽ bay hơi và đảm bảo an toàn cho hàng hóa nông sản. Các sản phẩm như gạo, lúa mì, hạt điều, cà phê được xử lý bằng Phosphine hoàn toàn đáp ứng được các tiêu chuẩn khắt khe về an toàn vệ sinh thực phẩm của Mỹ, Châu Âu, Nhật Bản.
• Thân thiện với tầng Ozone: Phosphine không chứa gốc Halogen nên không gây thủng tầng Ozone và được quốc tế khuyến khích sử dụng như một giải pháp thay thế MB trong bảo quản nông sản.

Tại Việt Nam, Phosphine là hoạt chất được cấp phép và sử dụng rộng rãi nhất trong lĩnh vực khử trùng hàng bảo quản. Đặc biệt đối với nông sản lưu kho, đây được xem là giải pháp tiêu chuẩn nhờ đáp ứng tốt các yêu cầu về an toàn và quy định hiện hành.

Hạn chế của Phosphine

• Thời gian xử lý quá dài: Phải mất từ 5 – 10 ngày (tùy loài dịch hại cần kiểm soát) lô hàng mới được khử trùng xong. Do đó, Phosphine không thể sử dụng được cho các lô hàng đang bị gấp lịch tàu.
• Khả năng ăn mòn kim loại: Khí Phosphine phản ứng mạnh và gây ăn mòn các loại kim loại như đồng, bạc, vàng. Vì vậy, tuyệt đối không sử dụng Phosphine cho các lô hàng có chứa linh kiện điện tử, vi mạch, đồ điện gia dụng hoặc các sản phẩm có chi tiết bằng đồng.

Xem thêm: Phân biệt phương pháp khử trùng MB và HT: Tiêu chuẩn nào cho vật liệu đóng gói bằng gỗ?

3. Bảng so sánh tổng quan MB và Phosphine

Để giúp các doanh nghiệp dễ dàng nắm bắt, dưới đây là bảng so sánh tóm tắt những khác biệt cốt lõi giữa hai phương pháp:

4. Ứng dụng thực tiễn: Khi nào chọn MB, Khi nào chọn Phosphine?

Dựa trên việc phân tích tính chất của từng loại, việc lựa chọn phương pháp nào hoàn toàn phụ thuộc vào đặc thù của lô hàng và tiến độ xuất khẩu:

Nên ưu tiên chọn Methyl Bromide (MB) khi:

• Hàng hóa là vật liệu đóng gói bằng gỗ (pallet, thùng gỗ, kiện gỗ), đồ thủ công mỹ nghệ bằng mây tre đan, gỗ nguyên liệu hoặc các sản phẩm không bị ảnh hưởng bởi MB.
• Lô hàng đang bị “ép” thời gian, cần phải khử trùng gấp tại bãi tập kết để kịp đưa lên tàu trong vòng 1-2 ngày tới.
• Hàng hóa bên trong chứa nhiều máy móc, linh kiện điện tử, dây cáp đồng.

Nên ưu tiên chọn Phosphine (PH₃) khi:

• Lô hàng là thực phẩm tiêu dùng trực tiếp hoặc nông sản (gạo, bắp, lúa mì, các loại hạt chứa nhiều dầu như điều, mắc ca, lạc, nguyên liệu sản xuất thức ăn chăn nuôi…) trong trường hợp bảo toàn chất lượng hàng hóa. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng cả MB và Phosphine đều có thể được sử dụng cho nhóm hàng này, tùy thuộc vào yêu cầu kiểm dịch của thị trường nhập khẩu hoặc tiêu chuẩn áp dụng (ví dụ như tiêu chuẩn AFAS có thể yêu cầu bắt buộc xử lý bằng MB).
• Bảo quản hay xuất khẩu hạt giống nông nghiệp và cần đảm bảo tỷ lệ nảy mầm khi đến tay khách hàng.
• Hàng hóa chuẩn bị được lưu kho bảo quản trong thời gian dài (trong các silo, kho chứa lớn) nhằm chống lại sự tấn công lặp lại của mọt ngũ cốc.
• Có quỹ thời gian chuẩn bị xuất hàng rộng rãi (hơn 1 tuần) và thị trường nhập khẩu có quy định khắt khe về dư lượng hóa chất

Việc phân định rạch ròi cơ chế, ưu – nhược điểm của hai phương pháp Methyl Bromide (MB) và Phosphine là bài toán mang tính sống còn để đảm bảo an toàn cho mọi lô hàng xuất khẩu.

Nhìn chung, MB nổi bật với tốc độ xử lý nhanh và hiệu lực mạnh, phù hợp với các lô hàng cần xử lý gấp hoặc theo yêu cầu kiểm dịch bắt buộc; trong khi đó, Phosphine có thời gian xử lý dài hơn nhưng lại chiếm ưu thế về kiểm soát và bảo toàn chất lượng hàng hóa, đặc biệt với hàng hóa như điều, bột mì,…. Hy vọng rằng, với những kiến thức chuyên sâu được cung cấp trong bài viết này, các doanh nghiệp logistics và xuất nhập khẩu sẽ luôn có cơ sở vững chắc để lựa chọn đúng giải pháp, giúp tối ưu hóa chuỗi cung ứng và đưa sản phẩm vươn xa thuận lợi trên thị trường quốc tế.

Xem thêm: Vì sao khử trùng không đúng chuẩn khiến rủi ro kéo dài?